Fince ile Türkçe: Benzerlikler ve Farklar

Fince ile Türkçe akraba diller mi?

Fince, Ural dil ailesinin Fin-Ugor grubunda yer almaktadır; en yakın akrabaları Estonca ve Karelyaca gibi dillerdir [1]. Türkçe ise Türk dillerindendir. Ural dilleri ile Altay dillerinin tek bir büyük aile oluşturduğuna bir dönem inanılıyordu; ancak iki grup arasında düzenli ses denklikleri gösterilemediğinden, aradaki benzerlikler bugün bu dillerin tarih boyunca birbirini etkilemesiyle açıklanmaktadır [2].

Dolayısıyla bu derste ele alınan benzerlikler ortak bir kökenden değil, iki dilin aynı türden bir yapıya sahip olmasından kaynaklanmaktadır.

Ekler art arda eklenir

Türkçede olduğu gibi Fincede de dilbilgisel anlam büyük ölçüde sözcüğün sonuna eklenen eklerle verilir [3, 4]. Türkçedeki bulunma, ayrılma ve yönelme eklerinin Fincede yakın karşılıkları vardır:

Eklerin sırası ise farklıdır: Türkçede iyelik eki hal ekinden önce gelir (kitap-lar-ım-da), Fincede ise hal ekinden sonra gelir (kirjo-i-ssa-ni) [5, 4].

Ünlü uyumu

İki dilde de ekler, sözcüğün ünlülerine göre biçim değiştirir. Fincede a, o, u bir grup, ä, ö, y ise ikinci bir grup oluşturur; e ve i iki grupla da kullanılabilen nötr ünlülerdir [6]. Çoğu sözcükte, sözcükte a, o ya da u varsa ek -ssa, yoksa -ssä biçimini alır; bileşik sözcüklerde ise son parçanın ünlüleri belirleyicidir [6]. Türkçedeki -da/-de seçimi de benzer bir mantıkla yapılır [4].

Dilbilgisel cinsiyet ve artikel yoktur

Fincede dilbilgisel cinsiyet bulunmaz: üçüncü tekil şahıs zamiri hän, Türkçedeki o gibi hem erkek hem kadın için kullanılır [7].

• Hän on opettaja.O öğretmen.

Fincede İngilizcedeki the ya da a gibi artikeller de yoktur [3]: talo, bağlama göre “ev” ya da “bir ev” anlamına gelir.

İyelik ekleri

Türkçedeki -(ı)m, -(ı)n, -(ı)mız gibi iyelik eklerinin Fincede de karşılıkları vardır [8]:

Yazı dilinde birinci ve ikinci şahıslarda zamir çoğunlukla düşer (kirjani); üçüncü şahıslarda ise zamir de kullanılır (hänen kirjansa). Günlük konuşmada iyelik eki çoğu zaman hiç kullanılmaz [8].

Soru eki: -ko/-kö

Türkçedeki mı/mi soru ekinin Fincedeki karşılığı -ko/-kö ekidir. Ek çoğunlukla fiile gelir ve fiil cümlenin başına geçer. Ekin biçimi ünlü uyumuna göre belirlenir: sözcükte a, o ya da u varsa -ko, yoksa -kö kullanılır [9].

• Puhutko suomea?Fince konuşuyor musun? (puhua)
• Syötkö kalaa?Balık yer misin? (syödä)
• Onko tämä sinun kirjasi?Bu senin kitabın mı? (olla)

“Bende var” yapısı

Fincede “sahip olmak” anlamında ayrı bir fiil yoktur. Sahiplik, sahibin -lla/-llä ekli biçimi ve olla fiiliyle anlatılır; minulla on sözcüğü sözcüğüne “bende var” demektir [10]. Bu yapı, Türkçedeki “bende … var” kullanımına çok yakındır.

• Minulla on kissa.Benim bir kedim var. (Sözcüğü sözcüğüne: Bende bir kedi var.)
• Onko sinulla kynä?Kalemin var mı?

Önemli farklar

Benzerliklere karşın iki dil arasında önemli farklar da bulunmaktadır:

• Sözcük dizimi. Fincede temel sözcük dizimi özne–yüklem–nesnedir [3]: Minä luen kirjaa. (Ben kitap okuyorum.) Türkçede ise yüklem genellikle cümlenin sonunda yer alır.
• Olumsuzluk. Türkçede olumsuzluk fiile eklenen -ma/-me ekiyle yapılır; Fincede ise kişiye göre çekimlenen ayrı bir olumsuzluk fiili kullanılır [11]: en ymmärrä (anlamıyorum), et ymmärrä (anlamıyorsun), ei ymmärrä (anlamıyor). (ymmärtää)
• Hal ekleri. Fincede hal eki sayısı Türkçeden çok daha fazladır [3, 4]. Örneğin “içinde” ve “üzerinde” için ayrı ekler vardır: talossa (evin içinde), pöydällä (masanın üstünde).
• Ünsüz değişimi. Fincede bazı sözcüklerde k, p ve t ünsüzleri çekim sırasında değişir [1, 12]: kauppa (dükkan) → kaupassa (dükkanda). Bu durum Türkçedeki ünsüz yumuşamasını (kitap → kitabı) andırsa da kuralları farklıdır [4]. Fiillerdeki ünsüz değişimi Fince fiil tipleri dersinde ele alınmaktadır.